"μια εικόνα, χίλιες λέξεις"

Πρόκειται για κινέζικη ρήση που αναμασούν με αυτοθαυμασμό για την εμβρίθειά τους οι δημοσιογράφοι, οι διαφημιστές, οι πολιτικοί σύμβουλοι και άλλοι οπίνιον μέηκερς στην Ελλάδα την τελευταία δεκαπενταετία. Το πόσο κινέζικη είναι ελέγχεται, όπως ελέγχονται και πολλές άλλες βαρύγδουπες κονσερβαρισμένες “σοφίες”. Το πόσο ισχύει -αυτό πράγματι είναι ερώτημα που αξίζει. Ας τη βασανίσουμε λίγο. Και πρώτα, ας δοκιμάσουμε να την αντιστρέψουμε.


Αναρωτηθείτε! Πόσες εικόνες μπορείτε να συνδέσετε με λέξεις όπως χρόνος, αγάπη, έρωτας, μίσος, εκδίκηση, έγκλημα, τιμωρία, συγχώρεση, πάθος, αμαρτία, δύναμη, ενηλικίωση, όνειρο, φιλοπατρία, τέχνη, ευχή… Για κάθε δέκα εικόνες σε κάθε λέξη σας υπόσχομαι άλλες δέκα, για κάθε εκατό άλλες τόσες και το παιχνίδι δεν έχει τελειωμό -μπορείτε να το δοκιμάσετε με τους φίλους σας στη θέση ενός επιτραπέζιου. Θα μου πείτε, βέβαια, ότι τέτοιες λέξεις σημαίνουν νοήματα με μεγάλη ευρύτητα, ότι περιγράφουν καταστάσεις σύνθετες, πανανθρώπινες και, με ένα τρόπο, ότι έχουν μεγάλη ελαστικότητα και επομένως μπορούν να ταιριάξουν με χιλιάδες εικόνες.

Κατεβείτε, λοιπόν, ένα επίπεδο. Δοκιμάστε να μετρήσετε τις εικόνες που συνδέετε με λέξεις όπως πόλεμος, αρχιτεκτονική, πείνα, γάμος, ταξίδι, ευθύβολος, σεξ, εργαλείο, γηρατειά… Για κάθε λέξη θα βρείτε χιλιάδες εικόνες, τόσες πολλές μάλιστα, ώστε για να έχει νόημα το παιχνίδι θα χρειαστείτε κάποιας μορφής περιορισμό -χρόνου, ας πούμε! Και εδώ, φαντάζομαι, σειρά αντιρρήσεων: λέξεις πολύ γενικές, φορτισμένες με έννοιες διαχρονικές και τόσο ποικίλες από εποχή σε εποχή κι από πολιτισμό σε πολιτισμό που μοιάζει με ζαβολιά ακόμα και να τις προτείνουμε για έλεγχο! Τελικά, ίσως πείτε ότι αν και υπάρχουν κάποιες άτιμες λέξεις που οδηγούν σε εκατομμύρια εικόνες, δεν σώθηκαν δα οι λέξεις που μπορούν να στοιχηθούν υπάκουα πίσω από μια εικόνα κάθε φορά.

Να προτείνω; κόκκινο, ροκ εν ρολ, σχολείο, φιλί, δράπανο, κεραυνός, άλογο, παριζιάνος, γιασεμί, αυτοκίνητο, κεραία, φεγγάρι, τώρα, κλώνος… Πόσα άλογα φαντάζεστε, σε πόσες σκηνές ειρήνης, αγώνα ή πολέμου, σε πόσες εποχές, με πόσους καβαλάρηδες ή φορτία, με τί στολίδια, με ποιά τεχνοτροπία αν είναι γλυπτά ή ζωγραφισμένα… Να κάνουμε το ίδιο με το φεγγάρι ή το φιλί; Τί λέτε, δεν είναι καλύτερα “μιά λέξη, χίλιες εικόνες”;

Αφού, λοιπόν, αποδώσαμε στο ανθρώπινο επίτευμα -τη λέξη- την τιμή που τις αξίζει, είναι αξιοπρεπές να ψάξουμε και για κάποιο κόκκο αλήθειας στη σοφή καραμέλα που μας ήρθε από την Κίνα. Χίλιες λέξεις, δηλαδή, τρεις πυκνογραμμένες σελίδες, ήδη περισσότερες απ’όσες χρειάστηκε ο Όσκαρ Ουάιλντ για την μπαλάντα της Φυλακής του Ρέντιγκ, ο Τζόζεφ Κόνραντ για να μας βάλει στη ζούγκλα του Κονγκό, ο Νίκος Καζαντζάκης για να περιγράψει την σκηνή όπου ο τούρκος άρχοντας ξεκινά έφιππος και πανέμορφος για να μονομαχήσει με το Μανούσο, ο Μπελ για να περιγράψει και να κατοχυρώσει την ευρεσιτεχνία του… Χίλιες λέξεις δεν είναι λίγες!
Χίλιες λέξεις και δε φτάνουν αν θέλεις να μιλήσεις για το Σινικό Τείχος βλέποντας μια φωτογραφία του. Αλλά ποιές; Εκτός από μια-δυό παραγράφους για τα στίφη των βαρβαρικών φυλών που ενοχλούσαν τις δυτικές επαρχίες, για τις ρίζες του σύγχρονου οικονομικού θηρίου της απολυταρχικής Κίνας και την ανοησία ότι το Τείχος είναι το “μόνο ανθρώπινο οικοδόμημα που φαίνεται από το διάστημα” δεν βλέπω πως θα συμφωνούσαμε στη σημασία της εικόνας. Δε βλέπω καν ποιός ενδιαφέρεται για παραπάνω από τριάντα με σαράντα λέξεις στη λεζάντα μιας εικόνας. Ισως μάλιστα αυτή ακριβώς είναι και η αξία του αξιώματος ―να παρηγορεί για την άγνοια, την αδιαφορία, την τεμπέλικη σκέψη.


Χρήστος Χέλμης